Anneke's Stekje

Aids

Met een joviaal gebaar geeft een man in de overvolle bus me te kennen dat ik naast hem kan zitten. Het is inderdaad de laatste vrije plaats, wat overigens niet betekent dat daarmee de bus ook vol is. Met gemak worden er nog tien mensen bijgepropt, op krukjes in het gangpad, op het trapje bij de deur. Mijn buurman is bijzonder dik en zit breeduit op het kleine bankje, dat voor twee mensen met een normaal postuur maar net groot genoeg is. Nu ik eenmaal naast hem zit, heeft hij blijkbaar het gevoel dat ik ook van hem ben. Na enige gebruikelijke beleefdheden schakelt hij ogenblikkelijk over op het onderwerp relaties en dat hij daar wel wat in ziet met mij. Nu is het niet de eerste keer dat ik op deze manier benaderd wordt, maar deze man is na 3 minuten wel heel erg snel! Mijn weigering lacht hij weg.Ach, probeert hij me over te halen, je moet plezier maken in het leven!

Ik vraag hem of hij getrouwd is. Jazeker, uiteraard en zijn vrouw vindt het goed dat hij een vriendin heeft. Met een tweede gaat ze ook akkoord. Bovendien, legt hij uit, is het in Ethiopië heel gewoon, elke man heeft een vrouw die voor hem zorgt en hem kinderen geeft en een of meer vriendinnen, voor de sex en het plezier. Inderdaad is dit een gegeven dat maar al te waar is en mannen beschouwen het als hun recht. En je vrouw, vraag ik, heeft zij ook meerdere mannen? De man kijkt me aan of hij water ziet branden. Wat een idee! Hij zou haar onmiddelijk het huis uitschoppen! Ook over een ander precair onderwerp, Aids, valt met hem niet te praten. Hij vertrouwt zijn vriendin en zelf is hij "schoon". Dus, nu we toch op weg zijn naar dezelfde bestemming, kan ik wel meteen met hem mee. Het landschap dat aan me voorbijtrekt, is vele malen interessanter dan deze man en als ik daar m'n volle aandacht op richt, valt mijn buurman na een tijdje in een ronkende slaap.

HIV/Aids en de heersende man-vrouwverhoudingen in Ethiopië zijn uiteraard onlosmakelijk met elkaar verbonden. De algemeen geldende moraal onder mannen is dat zij superieur zijn aan de vrouw en dat een vrouw met name dient voor hun gerief. Afgezien van mensen die vanuit een bepaald geloof achter een monogame relatie staan, zijn wisselende kontakten en meerdere relaties tegelijkertijd regel. Mannenregel, wel te verstaan. Prostitutie is in Ethiopië op zeer grote schaal en overal aanwezig. De exploitatie van vrouwen vindt op steeds jongere leeftijd plaats. Meisjes van 12 a13 jaar of nog jonger, zijn geen uitzondering. Door de enorme werkloosheid en de armoede is prostitutie voor vrouwen en meisjes vaak de enige uitweg om iets te verdienen. Het is snel en makkelijk verdiend geld, maar even zo snel en makkelijk kun je besmet raken met het Aidsvirus. Hoertjes die een condoom willen gebruiken, verdienen niet alleen veel minder, maar zijn ook niet zo in trek.

"Running into sex is running into Aids", waarschuwt een groot bord op het terrein van de Universiteit van Addis Ababa. Het is een eerste begin om in elk geval de jonge generatie bewust te maken van de gevaren van roekeloos gedrag. De voorlichting over HIV/Aids is verder nog nauwelijks op gang gekomen. Kortgeleden heeft de vice-minister van gezondheid een pleidooi gehouden om het zwijgen rondom HIV/Aids te doorbreken. Hoeveel mensen besmet zijn met het Aidsvirus is niet bekend. Geschat wordt dat 12,5 % van de jonge vrouwen en 7,5 % van de jonge mannen in de leeftijdscategorie van 15 tot 24 jaar besmet is of Aids heeft. Dat Aids in een hoog tempo om zich heen grijpt, wordt onder meer duidelijk aan de hand van cijfers van Unicef. Unicef heeft een "top-tien" samengesteld van landen met de meeste Aidswezen. Ethiopië staat met 700.000 Aidswezen op de tweede plaats. Nu het probleem van HIV/Aids op politiek niveau wordt erkend, zou dit moeten leiden tot een grootscheepse voorlichtingscampagne onder alle lagen van de bevolking. Omdat veel mensen analfabeet zijn en geen toegang hebben tot de media, moeten deze groepen op een andere manier bereikt worden. Aangezien in Ethiopië de kerken en moskeeen druk bezocht worden en een enorme invloed hebben, lijkt mij hier voor hen een belangrijke taak weggelegd.

Het doorbreken van het stilzwijgen, voorlichting en bewustwording zijn belangrijke eerste stappen. Maar de noodzaak tot een mentaliteitsverandering is nog dringender. Het leren nemen van verantwoordelijkheid voor je seksuele gedrag en het respecteren van de ander zijn uiteindelijk de belangrijkste zaken in de preventie van Aids. Omdat de heersende moraal in Ethiopië veelal is dat mannen over de seksualiteit van vrouwen kunnen beschikken, moet mijns inziens het respecteren van het seksuele zelfbeschikkingsrecht van vrouwen in de "Stop Aids" campagne de grootst mogelijke aandacht krijgen.

Addis Abeba, 14 augustus 2000