Anneke's Stekje

Straatbeeld

Op de hoek van de straat zit een klein kind. Ergens hij heeft een oude, versleten schoen gevonden en een paar verfomfaaide speelkaarten. De kaarten staan rechtop in de schoen en het kind laat de schoen varen, het is zijn bootje. Slechts gekleed in een vuil T-shirt en ogenschijnlijk onaangedaan door de vele voorbijgangers en het verkeer dat zwarte wolken uitlaatgassen uitstoot, speelt hij geconcentreerd op zijn plekje dat zo groot is als twee stoeptegels. Naast hem zit zijn moeder, die alle contact met de omgeving kwijt is. Met een uitgebluste blik staart ze voor zich uit en houdt werktuigelijk haar hand in de bedelstand. Tegenover haar zit een andere moeder, met een baby'tje van nog geen 10 dagen oud. Het is een prachtig gaaf kindje,maar erg stil. Ook deze moeder lijkt volledig afgesloten te zijn van haar omgeving en bedelt al helemaal niet meer.
De volgende dag is het beeld hetzelfde, alleen heeft het schoenbootje plaatsgemaakt voor een kleurrijke kartonnen doos, die nog beter vaart. Elke dag heeft het kind een nieuw bootje uit het vuilnis opgevist en creëert hij daarmee z'n eigen wereldje.
Wat zal er van dit kind terechtkomen? Als hij geluk heeft, is zijn moeder in staat hem te eten te geven. Zo niet, dan zal ze hem achterlaten en is hij op zichzelf aangewezen.

Hulporganisaties schatten het aantal straatkinderen in Addis Ababa tussen de 40 a 50.000. Om te overleven opereren deze kinderen vaak in groepjes. Kleine kinderen proberen door te zingen de volwassenen te bewegen geld te geven. Grotere kinderen hebben een ander repertoire: "Father, mother dead. Stomach zero." Soms ga ik een broodje met ze kopen; beter is het misschien om deze kinderen een etensbon te geven, waarmee ze terecht kunnen in de gaarkeuken van een lokale organisatie.

Er zijn verschillende particuliere initiatieven om kinderen op te vangen en te begeleiden. Ook zijn er vele voorbeelden van ruimhartige Ethiopiërs, die een kind opnemen in hun gezin. Het aantal zwerfkinderen is echter te groot om voldoende hulp te kunnen bieden. Bovendien zal, zolang de levensomstandigheden niet verbeteren, het aantal verlaten kinderen zelfs toenemen.
Behalve door kinderen, wordt het straatbeeld bepaald door ontelbare andere bedelaars. Veelal zijn het mismaakte mensen, gehandicapt geraakt door ziekten als lepra of polio, of mensen die hun ledematen verloren hebben ten gevolge van oorlogsgeweld. Ze zitten of liggen op straat of schuifelen rond op krukken. Ook zijn er veel blinden, die meestal door een kind geleid worden. Afgezien van een aantal projecten die gericht zijn op hulp en positieverbetering van gehandicapten, zijn deze mensen merendeels kansloos. De enorme werkloosheid die er heerst is daar uiteraard ook debet aan.

Addis Ababa , met ruim 4 miljoen inwoners, is een stad van extreme tegenstellingen. De bedelaars, de krotten van golfplaat, de straatbewoners die onder een stuk plastic leven, de erbarmelijke omstandigheden in de vluchtelingenkampen, staan in schril contrast met de glanzende 4 - wheeldrives en de grote ommuurde huizen van de rijken. De verschillen zijn zo absurd groot, dat het niet te bevatten is dat dit kan bestaan. Als je werkelijk tot je door zou laten dringen wat er hier aan de hand is, zou het gekmakend zijn. Dat is waarschijnlijk de reden dat de meeste mensen zich schijnbaar onaangedaan door de stad bewegen. Zelf sluit ik me ook op een bepaalde manier af, ik registreer wat er is, maar laat het niet verder binnenkomen. In feite is dit een heel vervreemdende ervaring.

De grootste overwinnaar op de armoede is wel het Sheratonhotel. Midden in de stad gebouwd, domineert het zachtgele gebouw het hele centrum. Vooral 's avonds ziet het geheel er door de prachtige verlichting uit als een sprookjespaleis. In de omgeving van het Sheraton zijn de straten schoon, mooi geasfalteerd en voorzien van palmen en cactussen. Er heerst orde en schoonheid. Bedelaars zijn er verboden, dat zou de harmonie verstoren. De duurste overnachting in deze enclave is 2000 dollar. Hoe moet het zijn om dit in een dag uit te geven en je omringd te weten door een land waarvan het merendeel van de bevolking dit in nog geen vier jaar verdient ?

Daar waar de "luxury collection" , de slogan waarmee het Sheraton adverteert, maar voor weinigen is weggelegd, lijkt het wel of het overleven onder een plastic dakje ook steeds moeilijker wordt. In verschillende straten in Addis Ababa zijn laat op de avond beelden te zien van gewapende militairen die de plastic onderkomens afbreken en verbranden. In het licht van de hoog oplaaiende vuren geeft de ontstane ravage een lugubere aanblik.
Als ik bij verschillende mensen navraag doe, weet niemand wat er met de voormalige bewoners is gebeurd.

Het leven in Ethiopië speelt zich voor een groot deel buiten en op straat af. Op alle mogelijke manieren proberen mensen iets te verdienen. Overal zitten mensen met hun waren op straat of ze lopen rond met hun sigaretten, kauwgom, zakdoekjes, sieraden, kleding, schortjes, schoonmaakattributen, zaklampen, schroevendraaiers, etcetera, alles is denkbaar. Schoenpoetsers proberen je aandacht te trekken en het geluid van een fietsbel duidt erop dat je een weegschaal nadert, waar je voor een paar centen weer precies weet hoeveel gewicht je in de schaal legt.

Van 's morgens 6 tot 's avonds 9 uur leven en bewegen er in Addis Ababa zo'n 4 miljoen mensen, misschien even zovele auto's en vrachtauto's en talloze koeien, ezels en schapen. Behalve veel levendigheid, geeft dit geheel ook veel afval. Dit afval is dan ook in grote hoeveelheden overal te vinden.
Sinds kort is er een grootscheeps project van start gegaan om het vuil op te ruimen, de straten aan te vegen en de bermen en braakliggende stukjes grond te verfraaien. De initiator van dit project is een Ethiopische kunstenaar, die lang in Amerika heeft gewoond. Met financiële hulp van onder andere de Nederlandse Ambassade creëert deze Abera Molla fantasierijke en speelse aanpassingen. Met eenvoudige middelen als beschilderde boomstronken, aardewerken potten, gekleurde hekjes, wat planten en sierstenen, zien verschillende straten in Addis Ababa er al stukken beter uit. Een belangrijk doel van dit werk is om bij de mensen een ander bewustzijn aan te kweken met betrekking tot de zorg voor hun omgeving. Dit lijkt erg goed te werken. Overal verschijnen bij de huizen kleine eigen projectjes: een bamboehekje met wat planten erachter, kleine kunstwerken van versierde autobanden in combinatie met beschilderd aardewerk, soms alleen maar een hoopje zand met wat groen erin gestoken.
Abera Molla is met zijn project zeer populair geworden. Sympathiek is ook dat bij de uitvoering ervan veel werkloze jongeren betrokken zijn, die in de toekomst werk kunnen houden in het onderhoud.
Zo draagt dit project op korte en lange termijn bij aan een positieve verandering van het straatbeeld en de levensomstandigheden van een groep kansarme mensen.

Addis Ababa, 15 april 2001